AI-geletterdheid: wat de AI Act van je bedrijf vraagt

Wat zegt artikel 4 van de AI Act?

Artikel 4 van de Europese AI-verordening, de AI Act, gaat over AI-geletterdheid. Het geldt voor aanbieders en gebruikers van AI-systemen. Zet je bedrijf AI-tools in bij het werk, dan val je in de tweede groep. De wet noemt dat een gebruiksverantwoordelijke, in het Engels een deployer.

Sinds de wijziging van juli 2026 staat er in artikel 4 dat je maatregelen neemt die de ontwikkeling van AI-geletterdheid bij je personeel ondersteunen. Dat geldt ook voor andere mensen die namens jou met AI-systemen werken. Je houdt rekening met hun technische kennis, ervaring en opleiding, en met de context waarin ze de systemen gebruiken. De wet zegt er uitdrukkelijk bij dat je geen bepaald kennisniveau per persoon hoeft te garanderen.

De AI Act omschrijft AI-geletterdheid in artikel 3 als de vaardigheden, kennis en het begrip waarmee je AI-systemen geïnformeerd inzet en zicht hebt op de kansen en risico's ervan.

Sinds wanneer geldt de plicht tot AI-geletterdheid?

Artikel 4 geldt sinds 2 februari 2025. Dat staat in artikel 113 van de AI Act. Vanaf augustus 2026 houden nationale markttoezichthouders toezicht op deze regel. Volgens de Europese Commissie kunnen zij sancties en andere handhavingsmaatregelen opleggen, die moeten passen bij de situatie.

Wat veranderde de Digital Omnibus aan artikel 4?

Op 19 november 2025 publiceerde de Europese Commissie het voorstel voor een Digital Omnibus on AI. Voor AI-geletterdheid wilde de Commissie de plicht voor bedrijven schrappen. De Commissie en de lidstaten zouden AI-geletterdheid dan zelf gaan stimuleren.

Het Europees Parlement wilde dat bedrijven de AI-geletterdheid van hun personeel blijven ondersteunen. Parlement en Raad bereikten op 7 mei 2026 een akkoord. Het Parlement stemde op 16 juni 2026 in, de Raad op 29 juni 2026. Verordening (EU) 2026/1744 verscheen op 24 juli 2026 in het Publicatieblad en trad op 27 juli 2026 in werking.

De uitkomst: de plicht voor bedrijven blijft bestaan, in een lichtere vorm. De Commissie schrijft dat AI-geletterdheid een verplichting blijft, zonder voorgeschreven niveau.

Wat betekent artikel 4 voor een mkb-bedrijf?

Gebruiken je mensen generatieve AI voor teksten of vertalingen, dan geldt artikel 4 ook voor jou. De Europese Commissie schrijft in haar vragen en antwoorden dat zulke medewerkers de specifieke risico's moeten kennen. Een voorbeeld is hallucineren: de AI geeft een antwoord dat overtuigend klinkt en toch fout is.

Een certificaat heb je niet nodig. Volgens de Commissie kun je een interne registratie bijhouden van trainingen en andere begeleiding. De plicht reikt verder dan je eigen personeel. Ook ingehuurde krachten en dienstverleners die namens jou met AI-systemen werken, vallen eronder.

Zo pak je AI-geletterdheid praktisch aan

De Autoriteit Persoonsgegevens (AP) is in Nederland de coördinerende toezichthouder op algoritmes en AI. In het document Aan de slag met AI-geletterdheid beschrijft de AP vier stappen. Het document is van februari 2025, van voor de wetswijziging. De stappen zijn nog steeds bruikbaar.

1. Identificeren. Maak een overzicht van de AI-systemen in je organisatie, met de risico's en de mensen die ermee werken. Het AVG-verwerkingsregister is volgens de AP een goed vertrekpunt. Een korte enquête geeft je een nulmeting van wat medewerkers nu weten.
2. Doel bepalen. Bepaal per rol welke kennis nodig is. Hoe groter het risico van een systeem, hoe meer kennis de gebruikers nodig hebben. Collega's die er niet mee werken, moeten wel weten dat het systeem er is en waarom.
3. Uitvoeren. Organiseer trainingen en leg vast wie verantwoordelijk is. De AP noemt als voorbeeld ook een document "Hoe gaan we om met AI?" voor de hele organisatie.
4. Evalueren. Kijk regelmatig of je doelen gehaald worden, bijvoorbeeld met een jaarlijkse enquête. Stel daarna nieuwe doelen.

Dat document over hoe je met AI omgaat, komt in de praktijk neer op een AI-beleid. Hoe je dat opstelt, lees je in een AI-beleid voor je bedrijf opstellen.

Wat leg je vast voor AI-geletterdheid?

• Welke AI-tools je bedrijf gebruikt en waarvoor.
• Wie welke training of uitleg heeft gehad, met datum.
• Welke afspraken gelden over gebruik en gevoelige gegevens.
• Wanneer je de aanpak opnieuw bekijkt.

Met zo'n overzicht laat je zien welke maatregelen je hebt genomen als een toezichthouder ernaar vraagt. Dit artikel is geen juridisch advies. Twijfel je over jouw situatie, vraag dan een jurist om mee te kijken.

Hulp bij AI-geletterdheid in je team

AI-geletterdheid regel je het makkelijkst met een training die aansluit op de tools die je team echt gebruikt. Bekijk de AI-training voor bedrijven van SI-bureau, 1-op-1 of als teamtraining op maat vanaf vier personen. Hoe je zo'n training opzet, lees je in AI-training voor je team organiseren.